Odyogram Nasıl Okunur?

Odyogram nedir?

Odyogram, saf ses odyometrisi sonucunun işlendiği bir grafiktir. Hangi frekansta, kaç desibelde duyduğunuzu gösterir. Test sonunda elinize verilen tek sayfalık kâğıt genellikle budur.

Grafiğe işlenen değer eşiktir. Eşik, bir tonu denemelerin yaklaşık yarısında algılayabildiğiniz en düşük şiddet olarak tanımlanır. Yani duyabildiğiniz en yumuşak sesin sınırıdır.

Test sessiz bir kabinde yapılır. Kulaklıkla hava yolu, mastoid kemik üzerine yerleştirilen titreşimli başlıkla kemik yolu ölçülür. Bu sayfa, sonucu okurken ne gördüğünüzü anlamanız içindir; yorumu odyoloğunuzla birlikte yaparsınız.

İki eksen: frekans ve şiddet

Odyogramın yatay ekseni frekanstır ve hertz (Hz) ile gösterilir. Soldan sağa gidildikçe ses incelir. Kalın bir erkek sesi solda, ıslık ya da kuş sesi sağda kalır.

Standart test frekansları 250, 500, 1000, 2000, 3000, 4000, 6000 ve 8000 Hz’dir. Konuşmayı anlamada belirleyici bölge 500–4000 Hz aralığında yoğunlaşır. Bu yüzden odyoloğunuz en çok bu bölgeyle ilgilenir.

Dikey eksen ses şiddetidir ve dB HL ile gösterilir. Bu eksen ters çevrilmiştir. Grafiğin üstü yumuşak sesleri, altı yüksek sesleri temsil eder. Dolayısıyla işaretler ne kadar aşağıdaysa, sesi duyabilmek için o kadar çok şiddet gerekir.

Bunu bir kez kavradığınızda grafiğin geri kalanı kolaylaşır. Yukarıda kalan bir eğri iyi işitmeyi, aşağı inen bir eğri daha fazla kaybı gösterir.

Hava yolu ve kemik yolu

Odyogramda her kulak için iki ayrı ölçüm bulunur.

Hava yolu, sesin doğal yolunu izler: dış kulak, orta kulak ve iç kulak. Bu ölçüm sistemin tamamını değerlendirir.

Kemik yolu, dış ve orta kulağı atlar. Titreşim doğrudan kafatası kemiğinden iç kulağa ulaşır. Bu ölçüm yalnızca iç kulağı ve sinir yolunu yansıtır.

İkisi arasındaki fark, odyogramın en bilgi verici parçasıdır. Buna hava-kemik aralığı denir. Anlamlı bir aralık, sesin iç kulağa ulaşmasında bir engel olduğunu düşündürür.

Semboller ve renkler

Sembol standardı, hangi ölçümün hangi kulağa ait olduğunu tek bakışta gösterir. StatPearls’ün aktardığı standartta renk kodu şudur: kırmızı sağ kulak, mavi sol kulak.

Ölçüm	Sağ kulak	Sol kulak
Hava yolu (maskelemesiz)	Kırmızı daire — O	Mavi çarpı — X
Kemik yolu (maskelemesiz)	Kırmızı, ayraç biçimli işaret	Mavi, ayraç biçimli işaret
Maskelemeli ölçümler	Kendine ait ayrı sembol	Kendine ait ayrı sembol

Kemik yolu ve maskelemeli ölçümlerin sembolleri, kullanılan protokole göre küçük farklılıklar gösterebilir. Bu yüzden her odyogramın kenarında bir sembol açıklaması bulunur. Raporunuzu okurken önce o açıklamaya bakmanız en güvenli yoldur.

Bir ayrıntı daha vardır. Test edilen en yüksek şiddette bile yanıt alınamazsa, sembolün yanına aşağı bakan bir ok eklenir. Bu, eşiğin cihazın sınırının ötesinde olduğu anlamına gelir.

Maskeleme neden gerekir?

Kafatası sesi iletir. Bir kulağa verilen yüksek şiddetteki ses, diğer kulak tarafından da duyulabilir. Bu durumda ölçtüğünüz eşik yanlış kulağa ait olur.

Bunu önlemek için test edilmeyen kulağa dar bantlı gürültü verilir. Böylece o kulak meşgul edilir ve ölçüm gerçekten hedeflenen kulağı yansıtır. İşlem, iki kulak arasında belirgin fark olduğunda uygulanır.

Maskeleme yapılmış ölçümler ayrı sembollerle işaretlenir. Odyogramınızda hem maskelemesiz hem maskelemeli işaretler görürseniz şaşırmayın; bu, ölçümün özenle yapıldığını gösterir.

Dereceler grafikte nerede okunur?

Derece, konuşma frekanslarındaki eşiklerin ortalamasından hesaplanır. Dünya Sağlık Örgütü sınıflandırmasında bu ortalama 500, 1000, 2000 ve 4000 Hz değerlerinden alınır ve iyi işiten kulak esas alınır.

Derece	dB HL aralığı
Normal işitme	−10 – 4,9 dB
İyi işitme	5 – 19,9 dB
Hafif	20 – 34,9 dB
Orta	35 – 49,9 dB
Orta-ileri	50 – 64,9 dB
İleri	65 – 79,9 dB
Çok ileri	80 – 94,9 dB
Total	95 dB ve üzeri

Tek bir uluslararası standart tablo yoktur. Farklı sistemler farklı sınırlar kullanır; bu nedenle raporunuzda hangi sınıflandırmanın kullanıldığını sormanız yerinde olur. Derecelerin günlük yaşamdaki karşılığını İşitme Kaybı Nedir? sayfasında ayrıntılı anlattık.

Kaybın tipi grafikte nasıl görünür?

Odyogramın en pratik kullanımı budur. Hava ve kemik yolu eğrilerinin birbirine göre konumu, kaybın tipini gösterir.

Tip	Odyogramdaki örüntü
Sensörinöral	Hava ve kemik yolu üst üste; aralarında anlamlı fark yok
İletim tipi	Anlamlı hava-kemik aralığı var; kemik yolu normal
Mikst	Hem aralık var hem de kemik yolu eşikleri normalin altında

İletim tipi kayıpta iki ek ipucu bulunur. StatPearls, 40 dB’yi aşan bir hava-kemik aralığının kemikçiklere ait bir sorunu düşündürdüğünü belirtir. Ayrıca 2 kHz’de kemik yolunda görülen 10–15 dB’lik çöküntü — Carhart çentiği — üzengi kemiğinin sabitlenmesinin göstergesi sayılır.

Eğrinin şekli de bilgi verir

Eşiklerin sayısal değeri kadar, eğrinin çizdiği şekil de anlamlıdır. StatPearls dört tipik örüntü tanımlar.

Örüntü	Görünüm	Sık ilişkilendirildiği durum
Yüksek frekansta düşen	Sağa doğru inen, kayak pistine benzeyen eğri	Presbiakuzi
Alçak frekansta düşen	Solda, kalın seslerde kayıp	Ménière hastalığı
Gürültü çentiği	3000–6000 Hz arasında U biçimli çöküntü	Gürültüye bağlı işitme kaybı
Kurabiye ısırığı	Orta frekanslarda U biçimli çöküntü	Genetik ve diğer nedenler

Şekil, günlük yaşamdaki zorlanmayı da açıklar. Yüksek frekansa doğru inen bir eğride kalın sesler görece korunur, ince sesler ise daha zor duyulur. Kişi sesin geldiğini fark eder ama sözcüğü ayırt edemez.

Bu örüntüler bir yön gösterir, tanı koymaz. Değerlendirme, muayene bulguları ve diğer testlerle birlikte yapılır.

Çocuklarda odyogram nasıl elde edilir?

Küçük bir çocuk düğmeye basarak yanıt veremez. Bu nedenle yaşa uygun yöntemler kullanılır.

Altı ay ile iki yaş arasında görsel pekiştireçli odyometri (VRA) uygulanır. Çocuk ebeveyninin kucağında oturur; sese başını çevirdiğinde ışıklı bir oyuncakla ödüllendirilir. İki ile dört yaş arasında oyun odyometrisi (CPA) tercih edilir. Çocuk sesi duyduğunda küp atar ya da halka takar. Dört-beş yaştan sonra konvansiyonel odyometriye geçilir.

Boys Town’ın klinik yaklaşımına göre bu yaş aralıkları yalnızca kılavuzdur. Çocuğun en rahat olduğu ve ilgisini en uzun tutan yöntem seçilir.

Kulaklığı tolere edemeyen çocuklarda serbest alan testi kullanılır. Ses, kulaklık yerine hoparlörden verilir. Bu ölçüm iki kulağı ayrı ayrı göstermez; grafikte tek bir eşik dizisi olarak yer alır.

Odyogram tek başına yeterli değildir

Saf ses odyometrisi ne duyduğunuzu ölçer. Ne kadar anladığınızı ölçmez. Bu ikisi aynı şey değildir.

Konuşma odyometrisi boşluğu doldurur. StatPearls, konuşma odyometrisinin işitme kaybının günlük iletişime etkisini gösterdiğini belirtir. Konuşmayı alma eşiği (SRT), konuşmanın en az yarısını doğru tekrarlayabildiğiniz en düşük seviyedir. İdeal olarak SRT ile 500, 1000 ve 2000 Hz ortalaması birbirinden 5–12 dB içinde kalmalıdır. Bu, testin tutarlılığını gösteren bir çapraz kontroldür.

Kelime ayırt etme skoru ise rahat duyulabilir bir seviyede sunulan tek heceli kelimelerin doğru tekrarlanma yüzdesidir. Normal skor %80 ve üzeridir. Ses şiddeti artarken skorun düşmesi — rollover — ileri değerlendirme gerektirir.

Timpanometri bir işitme testi değildir. Kulak zarının hareketini ve orta kulağın işlevini ölçer. Jerger sınıflandırmasında düz bir eğri (Tip B) orta kulakta sıvı ya da kulak zarında delinme gibi durumları düşündürür.

Odyogramınızla bize gelirken

Elinizde bir odyogram varsa süreç hızlanır. Mevzuat gereği işitme cihazı uygulaması, uzman hekim tarafından düzenlenmiş reçete, rapor veya odyogram olmadan yapılamaz.

Raporunuzu getirdiğinizde önce birlikte okuruz. Ardından odyogramınıza uygun seçenekleri anlatırız. Testin nasıl yapıldığını odyolojik işitme testi sayfasında, uyarlama sürecini ise cihaz uyarlama ve programlama sayfasında bulabilirsiniz.

Randevu için yazarken sağlık bilgisi paylaşmanıza gerek yoktur. Telefon veya mesajınızda adınız ile uygun saati belirtmeniz yeterlidir. İşitmenize dair ayrıntıları merkezde, yüz yüze konuşuruz. Bu, kişisel sağlık verinizin korunması açısından da daha doğru bir yoldur.

Tıbbi bilgilendirme notu

Bu sayfadaki bilgiler yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi teşhis, tedavi veya reçete yerine geçmez. İşitmeyle ilgili bir şikâyetiniz varsa öncelikle bir kulak burun boğaz hastalıkları uzmanına başvurunuz.

İşitme cihazı satışı ve uygulaması, mevzuat gereği yalnızca uzman hekim tarafından düzenlenmiş reçete, rapor veya odyogram doğrultusunda yapılabilir. Merkezimiz teşhis koymaz ve tıbbi tedavi uygulamaz. Odyogramınızın yorumu size özeldir; burada anlatılanlar sizin durumunuz için geçerli olmayabilir.

İçerik sorumlusu / editör: selcukisitme@gmail.com