HİZMET 08
Çocuk İşitme Sağlığı ve Oyun Odyometrisi
Kısaca
Çocuklarda işitme testi yaşa göre değişir. Altı ay – iki yaş arasında görsel pekiştireçli odyometri, iki – dört yaş arasında oyun odyometrisi kullanılır. Çocuk oyun oynarken sese tepki verir. Erken fark edilen işitme kaybı, konuşma ve dil gelişimini destekleyen bir plana kapı açar.
- Kimler için
- 5 durum
Bu hizmette öne çıkanlar
Yaşa uygun yöntem
Yöntem çocuğun yaşına ve gelişimine göre seçilir. Yaş aralıkları kesin sınır değil, kılavuzdur.
Oyunla ilerleyen test
Oyun odyometrisinde çocuk sesi duyduğunda küp atar, halka takar ya da bir oyunu tamamlar.
Aile yanında
Küçük çocuklar sürecin bir bölümünü ebeveynin kucağında geçirir. Yanında olmanız beklenen bir durumdur.
Erken müdahale hedefi
Sağlık Bakanlığı programı taramayı ilk ay, tanıyı ilk üç ay içinde tamamlamayı hedefler.
Çocukta işitme neden erken değerlendirilir?
İşitme, konuşma ve dil gelişiminin girdisidir. T.C. Sağlık Bakanlığı, yenidoğan tarama programının amacını şöyle tanımlar: işitme kaybının, çocuğun konuşma gelişimini etkilemeden erkenden saptanması. Bakanlık verilerine göre işitme kaybı, bin canlı doğumda bir ile üç arasında görülür.
Dünya Sağlık Örgütü’ne göre dünyada 5 – 19 yaş arasında yaklaşık 95,1 milyon çocuk işitme kaybıyla yaşıyor. Aynı kaynak, çocuklardaki işitme kaybının yaklaşık %60’ının önlenebilir nedenlerden kaynaklandığını belirtiyor.
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır. Tanı, hekim ve odyoloji ekibinin birlikte yürüttüğü bir süreçle konur.
Yenidoğan işitme taraması
Türkiye’de ulusal program 2008’den bu yana 81 ilde yürütülüyor. Hedef, doğan her bebeğin taburcu olmadan önce aynı hastanede taranmasıdır. Riski olmayan bebeklerde geçici uyarılmış otoakustik emisyon (TEOAE) uygulanır. Protokol kapsamında işitsel beyinsapı yanıtı (ABR) da yer alır.
Taramadan geçemeyen bebekler, ileri değerlendirme için referans merkezlerine yönlendirilir. Programın zaman hedefleri nettir:
- Tarama testleri ilk ay içinde tamamlanır.
- İşitme kaybı ilk üç ay içinde tanılanır.
- Tanı alan bebeklere altı ay içinde cihaz ve rehabilitasyon sağlanır.
Uluslararası kaynaklar bunu “1-3-6 kuralı” diye anar. Sağlık Bakanlığı, erken tanılanıp tedavi edilen çocukların üç yaşında yaşına uygun dil sonuçlarına ulaştığını belirtir.
Yaşa uygun test yöntemleri
Küçük çocuk “duydum” demez. Bu yüzden odyolojide yaşa göre farklı davranışsal yöntemler kullanılır.
| Yöntem | Yaş | Nasıl yapılır |
|---|---|---|
| Davranışsal gözlem odyometrisi (BOA) | Yaklaşık 0 – 6 ay | Bebeğin sese verdiği refleks ve davranış yanıtları gözlenir |
| Görsel pekiştireçli odyometri (VRA) | 6 ay – 2 yaş | Çocuk sese başını çevirmeyi öğrenir, ışıklı oyuncakla pekiştirilir |
| Koşullu oyun odyometrisi (CPA) | 2 – 4 yaş | Çocuk sesi duyduğunda küp atar, halka takar veya oyunu tamamlar |
| Konvansiyonel odyometri | Yaklaşık 4 – 5 yaş ve üstü | Sesi duyunca düğmeye basar ya da el kaldırır |
Yaş aralıkları yalnızca kılavuzdur. Klinik yaklaşım, çocuğun en rahat olduğu ve ilgisini en uzun tutan yöntemi seçmektir. Kulaklığı tolere edemeyen küçük çocuklarda sesler hoparlörden verilebilir; buna serbest alan testi denir.
Merkezimizde oyun odyometrisi uygularız. Daha küçük yaş gruplarında veya nesnel test gerektiren durumlarda hekiminiz uygun değerlendirme için yönlendirme yapar.
Oyun odyometrisi nasıl geçer?
Önce çocukla tanışırız. Oyunu anlatır, birkaç deneme turu yaparız: “Sesi duyunca küpü kutuya at.” Çocuk kuralı öğrendiğinde teste geçeriz.
Ses düzeyi kademeli olarak düşer. Amacımız, her frekansta duyabildiği en düşük düzeyi bulmaktır. Çocuk yorulduğunda ara veririz. Bazı çocuklarda süreci ikinci bir güne bölmek daha iyi sonuç verir; bu beklenen bir durumdur, başarısızlık değildir.
Randevuyu çocuğunuzun dinlenmiş olduğu bir saate almanız iyi olur. Uykusuz ya da aç bir çocuk oyuna uzun süre katılamaz. Testten önce çocuğa “oyun oynamaya gidiyoruz” demeniz yeterlidir; ayrıntıyı biz anlatırız.
Konuşma gelişimiyle ilişkisi
İşitme kaybı çoğu zaman sessiz ilerler. Aileler bunu genellikle davranış olarak okur. Hastalık kontrol kurumlarının saydığı erken uyarı işaretleri şunlardır:
- Bir yaşına kadar “anne”, “dede” gibi tek kelimeler söylememesi
- Sizi gördüğünde başını çevirmesi, ama yalnızca adıyla seslendiğinizde çevirmemesi
- Konuşmasının gecikmiş ve net olmaması
İkinci madde önemlidir. Bu davranış sıklıkla “dikkatini vermiyor” ya da “görmezden geliyor” diye yorumlanır. Oysa kısmi bir işitme kaybının sonucu olabilir.
Bunları fark etmemek bir ihmal değildir; belirtiler gerçekten silik olabilir. Şüpheniz varsa değerlendirme istemeniz yeterlidir.
Yaşa göre beklenen iletişim işaretleri
ABD Ulusal Sağırlık ve Diğer İletişim Bozuklukları Enstitüsü (NIDCD), aileler için bir gelişim kontrol listesi yayımlar. Aşağıda bu listeden birkaç başlık yer alıyor. Liste bir tanı aracı değildir; yalnızca gözleminize yön verir.
- 0 – 3 ay: Yüksek seslere tepki verir. Sesinizi tanır ve konuşulduğunda sakinleşir.
- 4 – 6 ay: Sesleri gözleriyle takip eder. Ses tonunuzdaki değişikliğe tepki verir, müziğe dikkat kesilir.
- 7 ay – 1 yaş: Seslerin geldiği yöne döner. Yaygın nesnelerin adlarını anlar. İlk yaş gününde bir veya iki kelimesi olur.
- 1 – 2 yaş: Basit komutları izler ve basit soruları anlar. Düzenli olarak yeni kelimeler edinir, iki kelimeyi bir araya getirir.
- 3 – 4 yaş: Başka bir odadan seslendiğinizde sizi duyar. Televizyonu ailenin diğerleriyle aynı ses seviyesinde dinler.
Bir maddenin gecikmesi tek başına işitme kaybı anlamına gelmez. Her çocuk kendi hızında gelişir. Ancak birden çok başlıkta gecikme görüyorsanız işitmenin değerlendirilmesini isteyin.
Not: NIDCD listesindeki konuşma sesi maddeleri İngilizce konuşan çocuklar için hazırlanmıştır. Bu nedenle yukarıda yalnızca dile bağlı olmayan başlıkları verdik.
Çocuklarda cihaz uyarlaması nasıl farklıdır?
Çocuk kulağı büyür. Kalıp ise büyümez. Bu yüzden kalıbın oturuşu her kontrolde değerlendirilir. Kalıbın iyi oturmaması, cihazın ıslık çalmasının bilinen nedenlerinden biridir.
Malzeme seçimi de farklıdır. Çocuklarda silikon standart yaklaşımdır; konforludur ve büzüşmez. Bebeklerde konfor nedeniyle tercih edilen yumuşak vinil belirgin biçimde büzüşür ve üreticiler on iki aydan uzun kullanımı önermez.
Kulak arkası (BTE — behind the ear) cihazlar tüm kayıp derecelerine uygundur, dayanıklıdır ve kolay temizlenir. Bu cihazlarda kalıp ayrı bir parçadır; kalıp yenilendiğinde cihaz aynı kalabilir.
Pil uyarısı: Düğme piller çocuklar ve evcil hayvanlar için yutulma tehlikesidir. Pilleri çocukların erişemeyeceği yerde saklayın. Yutulma şüphesinde en yakın acil servise başvurun.
Hizmetimizin kapsamı ve sınırı
Merkezimiz işitme cihazı merkezidir. Hastalık teşhisi koymaz ve tıbbi tedavi uygulamaz. İşitme cihazı satışı ve uygulaması, mevzuat gereği yalnızca uzman hekimin düzenlediği reçete, rapor veya odyogram ile yapılabilir.
Çocuğunuzun işitmesiyle ilgili bir şikâyetiniz varsa önce kulak burun boğaz hekimine başvurun. Hekiminizin yönlendirmesiyle birlikte çalışırız.
Kaynaklar
- T.C. Sağlık Bakanlığı, Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. Yenidoğan İşitme Taraması Programı. https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/tarama-programlari/yenidogan-isitme-taramasi-programi.html (Erişim: 3 Eylül 2026)
- CDC. Screening for Hearing Loss / About Hearing Loss in Children. https://www.cdc.gov/hearing-loss-children/screening/index.html (Erişim: 3 Eylül 2026)
- Dünya Sağlık Örgütü. Deafness and hearing loss — Fact sheet. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/deafness-and-hearing-loss (Erişim: 3 Eylül 2026)
- Boys Town National Research Hospital. How is Hearing Tested? https://www.boystownhospital.org/knowledge-center/hearing-test (Erişim: 3 Eylül 2026)
- StatPearls. Conductive Hearing Loss. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK563267/ (Erişim: 3 Eylül 2026)
Nasıl ilerliyor
Adım adımne oluyor?
Merkezimize geldiğinizde sizi neyin beklediğini önceden bilmeniz, süreci çok daha rahat geçirmenizi sağlar.
Birlikte konuşuyoruz
Doğum öyküsü, geçirilmiş kulak enfeksiyonları ve konuşma gelişimini sizden dinleriz.
Kulak yolu kontrolü
Kulak yolunda kir veya tıkanıklık var mı diye bakarız. Gerekli görürsek hekim değerlendirmesi öneririz.
Yönteme hazırlık
Çocuğa oyunu anlatırız. Deneme turlarıyla sesi duyunca ne yapacağını öğrenir.
Test
Sesi duydukça oyununu yapar. Dikkati dağıldığında ara verir, gerekirse ikinci güne bırakırız.
Sonucun paylaşılması
Bulguları size sade bir dille anlatırız. Hekiminize iletmeniz için kayıtları hazırlarız.
Sık sorulanlar
Merak edilenler
Oyun odyometrisi kaç yaşında yapılır?
Koşullu oyun odyometrisi genellikle iki ile dört yaş arasında kullanılır. Çocuk kulaklıkla sesi duyduğunda bir etkinlik yapar: küp atar, halka takar ya da basit bir oyunu tamamlar. Yaş aralıkları kesin sınır değildir. Çocuğun en rahat olduğu ve ilgisini en uzun tutan yöntem tercih edilir.
Bebeğim taramadan geçemedi, bu ne anlama gelir?
Tarama bir tanı testi değildir. Sağlık Bakanlığı programında taramadan geçemeyen bebekler, ileri değerlendirme için referans merkezlerine yönlendirilir. Uluslararası öneri, tam işitme testinin en geç üç aylıkken yapılmasıdır. Bu adımı ertelememek, sonucun ne olduğunu netleştirmek açısından önemlidir. Sonuç normal çıkabilir; belirsizliği ortadan kaldıran şey testin kendisidir.
Test çocuğuma zarar verir mi?
Testler ses dinlemeye dayanır; iğne veya ilaç kullanılmaz. Otoakustik emisyon (OAE) testinde çocuğun yanıt vermesi bile gerekmez, hareketsiz kalması yeterlidir. Test sırasında uyuyor olabilir ve yaklaşık bir buçuk – iki dakika sürer. Davranışsal testler ise oyun biçiminde ilerler; çocuk istediğinde ara verilir.
Çocuğum geç konuşuyor, işitme testi gerekir mi?
Konuşmanın gecikmiş ve net olmaması, hastalık kontrol kurumlarının saydığı erken uyarı işaretleri arasındadır. Bir yaşına kadar tek kelime söylememesi de bu işaretlerdendir. Bu bulgular tek başına tanı koydurmaz. Ancak işitmenin değerlendirilmesini gerektirir. Değerlendirmeyi hekiminiz ve odyoloji ekibi birlikte yürütür; siz sürecin içinde olursunuz.
Çocuğun kulak kalıbı ne sıklıkla yenilenir?
Kesin bir takvim yoktur; kalıbın oturuşu her kontrolde değerlendirilir. Kalıbın iyi oturmaması, cihazın ıslık çalmasının bilinen nedenlerinden biridir. Bebeklerde konfor için tercih edilen yumuşak vinil malzeme belirgin biçimde büzüşür; üreticiler on iki aydan uzun kullanımı önermez. Çocuklarda silikon kalıp standart yaklaşımdır.
Okul çağında da işitme kontrolü gerekir mi?
Orta kulakta sıvı birikmesi, çocuklarda sonradan gelişen işitme kaybının en sık nedenidir. Sınıfta dikkatsizlik, konuşma-dil gecikmesi ve davranış değişikliği bu tablonun ipuçları arasında sayılır. Risk etkeni taşıyan çocuklarda kapsamlı değerlendirmenin iki – iki buçuk yaş civarında yapılması önerilir. Şüphe halinde yaş sınırı beklenmez.
İlk adım
Sorunuzudoğrudan sorun.
İşitme kaybı çoğu zaman yavaş ilerler ve fark edilmesi zaman alır. Odyolojik değerlendirme, hangi frekanslarda ne kadar duyduğunuzu ölçer. Randevu için telefonla arayabilir ya da WhatsApp’tan yazabilirsiniz.