İşitme Kaybı Nedir? Tipleri ve Dereceleri

İşitme kaybı nedir?

Ses, dış kulaktan başlayan bir yol izler. Önce kulak zarını titreştirir. Titreşim, orta kulaktaki üç küçük kemikçikten geçerek iç kulağa ulaşır. İç kulaktaki tüy hücreleri bu titreşimi sinir sinyaline çevirir ve işitme siniri sinyali beyne taşır.

Bu zincirin herhangi bir halkasındaki aksama işitmeyi etkiler. Sorunun nerede olduğu kaybın tipini belirler. Ne kadar sesin kaybedildiği ise kaybın derecesini gösterir. Tip ve derece her zaman birlikte değerlendirilir.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır. Tanıyı kulak burun boğaz hekimi ve odyolog koyar. Amacımız, elinizdeki test sonucunu daha rahat konuşabilmenize yardımcı olmaktır.

İşitme kaybının üç tipi

Odyolojide üç ana tip tanımlanır: iletim tipi, sensörinöral ve mikst. Ayrım tek bir soruya dayanır. Sorun sesin iç kulağa ulaşmasında mı, yoksa iç kulağın ve sinir yolunun kendisinde mi?

İletim tipi (konduktif) işitme kaybı

Bu tipte ses, iç kulağa varmadan bir engelle karşılaşır. StatPearls’e göre kulak kepçesinden üzengi kemiğinin tabanına kadar herhangi bir noktadaki sorun bu kaybı üretebilir.

Sık görülen nedenler şunlardır:

• Dış kulak yolunda: kulak kiri tıkanıklığı (buşon), yabancı cisim, doğuştan kanal darlığı
• Kulak zarında: travma, basınç değişimi veya orta kulak iltihabı sonrası delinme
• Orta kulakta: akut orta kulak iltihabı; orta kulakta sıvı birikmesi (efüzyonlu otit); kolesteatom
• Kemikçiklerde: kafa travmasına bağlı zincir kopukluğu; otoskleroz, yani üzengi kemiğinin sabitlenmesi

Aynı kaynak, orta kulakta sıvı birikmesinin çocuklarda sonradan gelişen işitme kaybının en sık nedeni olduğunu belirtir.

Belirtileri tanıdıktır. Sesler kısılmış ya da uzaktan geliyor gibi duyulur. Kişinin kendi sesi kafasının içinde yankılanabilir. Çocuklarda konuşma gecikmesi, sınıfta dikkatsizlik veya davranış değişikliği görülebilir.

Otosklerozda ilginç bir ipucu vardır. Kişi gürültülü ortamda konuşmayı, sessiz ortamdakinden daha iyi anlayabilir. Bu bulguya parakuzi Willisii denir.

İletim tipi kayıpta hekimin uygulayabileceği tıbbi veya cerrahi seçenekler bulunur. Cerrahiye uygun olmayan ya da cerrahiyi tercih etmeyen kişilerde işitme cihazı bir seçenektir. Bu karar hekiminizin değerlendirmesiyle verilir.

Sensörinöral işitme kaybı

Bu tipte sorun iç kulakta, işitme sinirinde veya merkezi sinir sistemindedir. StatPearls, bunun en sık görülen işitme kaybı türü olduğunu yazar.

Başlıca nedenler:

• Yaşa bağlı değişiklikler (presbiakuzi)
• Gürültü maruziyeti — mesleki ya da eğlence kaynaklı
• Doğuştan gelen genetik veya çevresel nedenler
• Bazı ilaçlar: aminoglikozid antibiyotikler, kıvrım diüretikleri, kemoterapi ilaçları
• Kafa travması, Ménière hastalığı, menenjit gibi enfeksiyonlar, diyabet
• Vestibüler schwannom (akustik nörinom)

Belirtiler genellikle yavaş yerleşir. En sık bildirilenler gürültülü ortamda anlama güçlüğü, kulak çınlaması (tinnitus) ve kulakta dolgunluk hissidir. Aynı kaynak, yaşam kalitesinde düşüş ve sosyal izolasyon riskinden de söz eder.

Kronik sensörinöral kayıpta işitme cihazları temel yaklaşımdır. Eşikler 70–80 dB’i aştığında koklear implant değerlendirmesi gündeme gelebilir. Bu değerlendirme bir hekim kararıdır.

Mikst (karışık) tip işitme kaybı

Mikst tipte iki bileşen bir aradadır. Hem sesin iletiminde hem iç kulakta sorun vardır. Odyogramda ikisinin izi birlikte görülür.

Değerlendirme de buna göre yapılır. İletim bileşeni için hekimin uygulayabileceği seçenekler olabilir. Geriye kalan sensörinöral bileşen ise odyolojik yaklaşımla ele alınır.

Üç tip odyogramda nasıl ayrılır?

Tip	Odyogramdaki örüntü
Sensörinöral	Hava ve kemik yolu eğrileri üst üste; aralarında anlamlı fark yok
İletim tipi	Hava ve kemik yolu arasında anlamlı fark var; kemik yolu normal
Mikst	Hem aralarında fark var hem de kemik yolu eşikleri normalin altında

Bu ayrımın grafikte nasıl göründüğünü Odyogram Nasıl Okunur? sayfasında adım adım anlattık.

İşitme kaybı dereceleri: dB HL ne anlatır?

Derece, işitme eşiğinizin desibel cinsinden değeridir. Kısaltması dB HL’dir (decibel hearing level, işitme seviyesi desibeli). Eşik, bir sesi denemelerin yaklaşık yarısında duyabildiğiniz en düşük şiddettir.

Burada dürüst bir uyarı gerekir. Tek bir uluslararası standart tablo yoktur; farklı sistemler farklı sınırlar kullanır. Aşağıdaki tablo Dünya Sağlık Örgütü’nün kullandığı derecelendirmedir. Değerler iyi işiten kulaktaki 500, 1000, 2000 ve 4000 Hz ortalamasına dayanır.

Derece	dB HL aralığı	Sessiz ortamda	Gürültülü ortamda
Normal işitme	−10 – 4,9 dB	Sorun yaşanmaz	İyi işitme
İyi işitme	5 – 19,9 dB	Sorun yaşanmaz	Konuşmayı takip etmekte nadiren zorlanır
Hafif	20 – 34,9 dB	Söylenenleri duymakta sorun yaşamaz	Konuşmayı takip etmekte gerçek zorluk yaşayabilir
Orta	35 – 49,9 dB	Normal ses şiddetindeki konuşmayı duymakta zorlanabilir	Duymakta ve sohbete katılmakta zorlanır
Orta-ileri	50 – 64,9 dB	Yüksek sesle konuşmayı duyabilir	Duymakta ve sohbete katılmakta büyük zorluk yaşar
İleri	65 – 79,9 dB	Doğrudan kulağına yüksek sesle konuşulursa duyar	Duymakta ve sohbete katılmakta çok büyük zorluk yaşar
Çok ileri	80 – 94,9 dB	Duymakta büyük zorluk yaşar	Konuşmayı duyamaz
Total (tam kayıp)	95 dB ve üzeri	Konuşmayı ve yüksek sesleri duymaz	Konuşmayı veya sesleri duyamaz

Dünya Sağlık Örgütü, her iki kulakta 20 dB ve daha iyi işitmeyi normal kabul eder. İyi işiten kulakta 35 dB’den fazla kayıp ise engelleyici işitme kaybı olarak tanımlanır. Tek taraflı kayıpta iyi kulak 20 dB’nin altında, kötü işiten kulak 35 dB ve üzerindedir.

Derecenizin sizin için ne anlama geldiği yalnızca bu tablodan çıkmaz. Saf ses odyometrisi, konuşma odyometrisi ve timpanometri birlikte yorumlanır.

Yaşa bağlı işitme kaybı (presbiakuzi)

Presbiakuzi kademeli gelişir ve genellikle iki kulağı birlikte etkiler. NIDCD’ye göre birden çok etken katkıda bulunur:

• İç kulaktaki değişiklikler
• Orta kulak ve sinir yolundaki değişiklikler
• Uzun süreli gürültü maruziyeti
• Yüksek tansiyon ve diyabet gibi tıbbi durumlar
• Bazı ilaçlar, örneğin kemoterapi ilaçları
• Genetik yatkınlık

StatPearls’e göre presbiakuzi sıklığı 20 yaşından sonra her on yılda ikiye katlanır. Aynı kaynak, sekizinci on yıldan sonra durumun neredeyse evrensel hale geldiğini yazar.

Kademeli olması, fark edilmesini geciktirir. Çoğu kişi önce gürültülü ortamlarda zorlanır. Bu işaretleri İşitme Kaybının Belirtileri sayfasında listeledik.

İşitme cihazı normal işitmeyi geri getirir mi?

Getirmez. İşitme cihazı, kalan işitmenizi kullanarak sesi duyulabilir kılar. Amacı normal işitmeyi geri kurmak değil, iletişimi kolaylaştırmaktır.

Bunu baştan bilmek işe yarar. Beklentisi doğru kurulan kişi, alışma sürecinde daha az hayal kırıklığı yaşar. Size hangi cihaz tipinin uygun olduğu ise odyogramınıza, kulak yapınıza, el becerinize ve günlük yaşamınıza göre belirlenir.

İşitme kaybı ve beyin sağlığı: bilinen ve bilinmeyen

Lancet Demans Komisyonu, 2024 raporunda işitme kaybını yaşam boyu değiştirilebilir 14 demans risk etkeninden biri olarak sayar. Komisyonun modeline göre bu 14 etkenin tümü ortadan kaldırılabilseydi, gelecekteki demans olgularının %45’i potansiyel olarak önlenebilirdi. İşitme kaybının bu tablodaki payı %7 olarak modellenmiştir.

Bu rakam ne anlama gelmez? İşitme kaybının demansa neden olduğunun kanıtı değildir. Nedensellik varsayımı altında yapılmış bir hesaplamadır.

Peki işitme cihazı demansı önler mi? Bugünkü kanıt bunu söylemeye yetmiyor. 977 kişiyle yürütülen ACHIEVE çalışmasında, üç yıllık işitme müdahalesi katılımcıların tamamında bilişsel gerilemeyi azaltmadı. Yalnızca bilişsel gerileme riski zaten yüksek olan alt grupta yavaşlama görüldü. Frontiers in Dementia dergisinde 2026’da yayımlanan kapsamlı bir derleme, genel nüfusta sağlam deneysel kanıt bulunmadığı sonucuna varır.

O halde işitmeyi değerlendirmek neden önemli? Çünkü işitme kaybının kanıtlanmış etkileri iletişim, sosyal katılım ve yaşam kalitesi üzerindedir. Bunlar kendi başlarına yeterli gerekçedir.

Ani işitme kaybı bir acil durumdur

Ani gelişen işitme kaybı beklenmez. StatPearls, ABD’de yılda 100.000 kişide 5–27 ani sensörinöral işitme kaybı olgusu bildirildiğini yazar. Akut dönemdeki yaklaşım hekim işidir ve zamana duyarlıdır.

Ani gelişen bir işitme kaybı fark ederseniz vakit kaybetmeden kulak burun boğaz hekimine başvurun. Şiddetli baş dönmesi, kulakta akıntı ve şiddetli kulak ağrısı da aynı şekilde hekim değerlendirmesi gerektirir.

Hangi durumlarda mutlaka değerlendirme gerekir?

StatPearls, aşağıdaki durumlarda tıbbi konsültasyonu ve odyolojik değerlendirmeyi şart görür:

• Ani işitme kaybı
• Tek taraflı işitme kaybı
• İleri derecede işitme kaybı
• Baş dönmesi veya vertigo
• Kulak ağrısı ya da kulakta akıntı
• Hızla kötüleşen işitme
• Tek kulakta çınlama
• Konuşmayı ayırt etme skorunun düşük olması
• Tanının belirsiz kalması

İşitme hangi testlerle ölçülür?

Tek bir test her şeyi anlatmaz. Odyolojik değerlendirme bir test bataryasıdır; parçaları birbirini tamamlar.

Saf ses odyometrisi, her frekansta duyabildiğiniz en düşük şiddeti ölçer. Sonuç bir odyogram grafiğine işlenir.

Konuşma odyometrisi, kaybın günlük iletişime etkisini değerlendirir. Konuşmayı alma eşiği ve kelime ayırt etme skoru burada ölçülür. StatPearls, normal kelime ayırt etme skorunu %80 ve üzeri olarak verir.

Timpanometri bir işitme testi değildir. Kulak zarının hareketini ve orta kulağın işlevini ölçer. Orta kulaktaki sıvı ya da basınç sorunu bu testte görülür.

Otoakustik emisyon (OAE), iç kulaktaki dış tüy hücrelerinin işlevini ölçer. Sizin yanıt vermeniz gerekmez; hareketsiz kalmanız yeterlidir. Boys Town’a göre test yaklaşık 1,5–2 dakika sürer.

İşitsel beyinsapı yanıtı (ABR), sesin iç kulaktan beyin sapına iletilme süresini ölçer. Yenidoğan taramasında ve davranışsal teste katılamayan çocuklarda kullanılır.

Hangi testlerin yapılacağı yaşınıza ve şikâyetinize göre belirlenir. Çocuklarda yaşa uygun yöntemler tercih edilir.

Değerlendirme süreci nasıl işler?

İşitme kaybının tipini ve derecesini tek bir ölçüm belirlemez. Süreç hekim muayenesiyle başlar ve odyolojik testlerle sürer. Mevzuat gereği işitme cihazı uygulaması, uzman hekimin düzenlediği reçete, rapor veya odyogram olmadan yapılamaz.

Elinizde bir odyogram varsa merkezimizde değerlendirebiliriz. Odyolojik işitme testi ve cihaz uyarlama sayfalarında sürecin ayrıntılarını bulabilirsiniz.

Tıbbi bilgilendirme notu

Bu sayfadaki bilgiler yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi teşhis, tedavi veya reçete yerine geçmez. İşitmeyle ilgili bir şikâyetiniz varsa öncelikle bir kulak burun boğaz hastalıkları uzmanına başvurunuz.

İşitme cihazı satışı ve uygulaması, mevzuat gereği yalnızca uzman hekim tarafından düzenlenmiş reçete, rapor veya odyogram doğrultusunda yapılabilir. Merkezimiz teşhis koymaz ve tıbbi tedavi uygulamaz. Her işitme kaybı kişiye özeldir; burada anlatılanlar sizin durumunuz için geçerli olmayabilir.

İçerik sorumlusu / editör: selcukisitme@gmail.com